Για την προέλευση του ονομασίας μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Το βέβαιο είναι ότι η λέξη Άγναντα είναι ελληνική, προερχόμενη από το επίρρημα αγνάντια που σημαίνει απέναντι, αντίκρυ (αγναντεύω = βλέπω απέναντι ή κοιτάζω από μακριά).
Για το χρόνο που πρωτοεμφανίστηκαν τα Άγναντα ως οργανωμένος οικισμός δεν υπάρχουν γραπτά στοιχεία που να το πιστοποιούν. Η πρώτη γραπτή μαρτυρία που διασώθηκε είναι ένα «ταπί» (τουρκικό συμβολαιογραφικό έγγραφο) του 1729, που αναφέρεται σε ιδιοκτησίες και δασικές εκτάσεις των Αγνάντων.

Συνεπώς μπορούμε να υποθέσουμε ότι υπήρχε εκεί οικισμός από πολύ πιο πριν, και πιθανότατα από τις πρώτες δεκαετίες του 1600, που έγιναν μετακινήσεις των πληθυσμών από άλλες περιοχές προς τα Τζουμέρκα και λόγω διώξεων και λόγω επιδημιών.
Η ταυτότητα της περιοχής
Τα Άγναντα ήταν και είναι ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της περιοχής των Τζουμέρκων του Νομού Άρτας. Βρίσκονται σε απόσταση περί τα 55 χιλιόμετρα βορείως της Άρτας και 50 ανατολικώς των Ιωαννίνων και συνδέονται με τις πόλεις αυτές οδικώς, με πρωινά και απογευματινά δρομολόγια των ΚΤΕΛ.
Το κέντρο του χωριού έχει υψόμετρο 650 – 700 μ, ενώ οι πιο ψηλές συνοικίες του, στα ριζά των Τζουμέρκων, πλησιάζουν τα 1000 μ.
Έχει πολλά πηγαία νερά (πηγές: Κρύας Βρύσης, Καρούλας, Χαλασμένου, Βρυσμούρας, Γκούρας κλπ) και πυκνότατα δάση με ποικιλία δέντρων, μεταξύ των οποίων κυριαρχούν τα ελάτια, τα πλατάνια, τα πεύκα, αλλά και οι κουμαριές, οι ρείκες και οι τσιρμιντζέλες. Κύριο χαρακτηριστικό των Αγνάντων είναι η πλουσιότατη βλάστηση. Αυτή συνθέτει ένα απέραντο φυσικό τοπίο με θαυμαστή αρμονία και πλούσια ποικιλία αποχρώσεων, φωτισμού και ανταύγειας, που βαθμιαία μεταλλάσσονται, αναπροσαρμόζονται κατάλληλα και εναρμονίζονται πλήρως προς τον εποχικό κύκλο της φύσης.
Οι λόφοι που περιβάλλουν το Χωριό είναι κατάφυτοι. Από αυτούς, εκείνοι του Αϊ – Λια και του Αγίου Χριστοφόρου, σχεδόν μέσα στο Χωριό, καλύπτονται από πυκνότατα και πανύψηλα πεύκα σχηματίζοντας τους υπέροχους ομώνυμους πευκώνες, και οι υπόλοιποι, μεταξύ των οποίων και οι πλησιέστεροι προς το Χωριό, της Γωνιάς, της Μεντζερίστρας, του Καμποδούκα, του Αετού, του Κρόκου και των Θεοδουλίων, αποτελούν πανέμορφους ελατιώνες.
Η ομοιογένεια των δασών αυτών διακόπτεται συχνά από συστάδες ποικίλων άλλων δέντρων, κυρίως πλατάνων, που όλα μαζί σαν πελώριες, αειθαλείς και αμάραντες ανθοδέσμες στολίζουν το Χωριό μας όλες τις εποχές του έτους και αποτελούν ένα μόνιμο και ατέλειωτο «χάρμα οφθαλμών».
Το κυρίως χωριό διχοτομείται από ένα χείμαρρο, τον Αγναντίτη, και οι πολλοί όμορφοι συνοικισμοί που το περιβάλουν, διατάσσονται βαθμιδοειδώς από την ανατολική όχθη του Αράχθου (Φράστα – Τρυποκόζη) μέχρι τους πρόποδες του βουνού (Μακρύκαμπος, Κονάκια, Στρανά). Οι ενδιάμεσοι συνοικισμοί είναι: Γοργούσα, Λιβάδια, Άρτισσα, Δάφνη, Ζίφκος, Βίλλια, Παλαιοχώρι, Θεοδούλια και Σκέζα. Είναι έδρα του ΔΗΜΟΥ ΑΓΝΑΝΤΩΝ στον οποίο υπάγονται τα οκτώ Δημοτικά Διαμερίσματα, πρώην Κοινότητες: Αγνάντων (κάτ.901), Γραικικού (κάτ.608), Καταρράκτη (κάτ.663), Κουκουλίων (κάτ.303), Κτιστάδων (κάτ.201), Λεπιανών (κάτ.421), Μικροσπηλιάς (κάτ.414), Ράμιας (κάτ.405), με συνολικό δηλ. πληθυσμό 3.916 (απογραφή της 18-3-2001).
Τα Άγναντα από το 1882 μέχρι το 1909 ήταν έδρα της Επαρχίας Τζουμέρκων και από το 1883 μέχρι το 1912 τυπικά, αλλά στην ουσία μέχρι το 1914, που έγιναν οι Κοινοτικές εκλογές, ήταν έδρα του ομώνυμου Δήμου Αγνάντων.
Η πνευματική ζωή
Τα Άγναντα ήταν από παλιά το πνευματικό κέντρο της περιοχής των Τζουμέρκων. Σ’ αυτό συνετέλεσαν τα Σχολεία που λειτουργούσαν εκεί από πολύ παλιά. Ενδείξεις υπάρχουν ότι ένας τύπος υποτυπώδους σχολείου, το «Κοινό Σχολείο» λειτούργησε στα Άγναντα τουλάχιστο από το 1779 και μέχρι το τέλος της 10/ετίας του 1860. Πληροφορίες που, από στόμα σε στόμα, έφτασαν μέχρι τις μέρες μας, φέρουν τον Παπά-Δημήτρη Λιόντο να διδάσκει στο Σχολείο αυτό μέχρι το 1834 που φονεύτηκε από Τούρκο. Αργότερα και μέχρι το 1868 δίδαξε στο Σχολείο αυτό ο γιος του, ο Παπαθανάσης Λιόντος. Από τότε και μέχρι το 1882 λειτούργησε 4/θέσιο Ελληνο-αλληλοδιδακτικό Σχολείο.
Μετά το 1882 τα Άγναντα ως έδρα Επαρχίας και Δήμου ευνοήθηκε εκπαιδευτικώς. Ήταν άλλωστε και έδρα του Συμβουλίου Επιθεωρήσεως των Σχολείων της Επαρχίας Τζουμέρκων, ενός δηλ. συλλογικού οργάνου επιθεωρήσεως.
Από τότε ιδρύθηκαν και λειτούργησαν στα Άγναντα χωριστά Δημοτικά Σχολεία Αρρένων και Θηλέων, καθώς και Ελληνικό Σχολείο (Σχολαρχείο), που το 1929 έγινε Ημιγυμνάσιο και το 1939 πλήρες Γυμνάσιο. Υπήρξε περίοδος της Ιταλογερμανικής κατοχής που το Γυμνάσιο Αγνάντων ήταν το μοναδικό που λειτουργούσε στην Ήπειρο.
Η εξέλιξη του Γυμνασίου αυτού από πλευράς μαθητικού δυναμικού ήταν ταχύτατη. Στη 10/ετία 1960 και μέχρι τις αρχές της 10ετίας του 1970, οι μαθητές του προσέγγιζαν τους 500. Τα πάμπτωχα Τζουμερκιωτόπουλα με έντονη τη «σφραγίδα της δωρεάς», διψούσαν για μάθηση. Το Γυμνάσιο Αγνάντων τους «άνοιξε τα φτερά» και διακρίθηκαν σε όλους τους τομείς.
Στα Άγναντα βρήκε την πνευματική της κολυμπήθρα η Τζουμερκιώτικη νεολαία. Εκεί, «φωτίστηκε», συγχρωτίστηκε και «αλληλομπολιάστηκε» με τα αγνά και αυθεντικά πολιτισμικά στοιχεία όλων των χωριών των Τζουμέρκων.
Από την αλληλεπίδραση αυτή προέκυψε ένας αξιοθαύμαστος τοπικός πολιτισμός ποιότητας, με έκδηλα τα στοιχεία του ήθους και της αξιοπρέπειας, που τα συνόδευε η έφεση για εργατικότητα και δημιουργία, για προσφορά και αλληλεγγύη.

Οι βαθύτερες ιστορικές ρίζες
Σε αρκετές εκατοντάδες χρόνια προ Χριστού τοποθετούνται χρονολογικά από ειδικούς της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, στην οποία παραδόθηκαν τα ελάχιστα ευρήματα (σιδερένια όπλα κλπ), που συμπτωματικά αποκαλύφτηκαν από γεωργούς της περιοχής.
Αν κάποτε η Αρχαιολογική Υπηρεσία αποφασίσει να κάνει ανασκαφές σε σημεία της περιοχής που παρουσιάζουν αρκετές ενδείξεις αρχαιολογικού ενδιαφέροντος (και είναι πολλά), είναι πολύ πιθανόν να βρεθεί προ εκπλήξεων. Οι αρχαίοι Αθαμάνες είναι σίγουρο ότι κατοικούσαν και στις διάφορες περιοχές των σημερινών Τζουμέρκων. Δεν αποκλείεται να κατοικούσαν και στα Άγναντα.
Πηγές:
α) Στέφ. Μ. Φίλου: «Άγναντα ΑΡΤΑΣ», έκδοση Αδελφότητας Αγναντιτών Αθήνας, Αθήνα 1991.
β) Νικ. Χ. Παπακώστα, «Ηπειρωτικά», Αθήναι 1967.